Ciążą u kobiet chorych na cukrzycę

Cukrzycą nazywamy zaburzenie przemiany węglowodanowej spowodowane nieprawidłowym wydzielaniem insuliny przez trzustkę. Cukrzyca typu I jest przyczyną powikłań w mniej niż 0,5% wszystkich ciąż.

cukierki i żelki


Podziel się na


Ciąża u kobiet chorych na cukrzycę wymaga szczególnej uwagi i ścisłego monitorowania zarówno podczas ciąży, jak i po porodzie. W okresie przed wprowadzeniem insuliny ryzyko poronienia i śmiertelność noworodków sięgała 60% u matek z cukrzycą, jednak obecnie te wskaźniki są zbliżone do zdrowych ciężarnych. Ryzyko posiadania potomstwa obciążonego cukrzycą wynosi: dla w przypadku, gdy choroba dotknęła matkę: 1-3%, gdy chory jest ojciec: 6%, a w przypadku obojga rodziców – 20%. Artykuł powstał we współpracy z lek. med. Witoldem Kłosińskim.

Rodzaje cukrzycy

Cukrzycą nazywamy zaburzenie przemiany węglowodanowej spowodowane nieprawidłowym wydzielaniem insuliny przez trzustkę. Wyróżniamy dwa typy cukrzycy:

  • cukrzyca typu I – charakteryzuje się brakiem wydzielania insuliny przez trzustkę, w konsekwencji pacjent musi przyjmować regularnie insulinę;
  • cukrzyca typu II – charakteryzuje się uszkodzeniem części trzustki ze zmniejszeniem wydzielania insuliny. Przy tym rodzaju cukrzycy chory nie musi przyjmować insuliny.

Jakie zmiany w przemianie materii zachodzą podczas ciąży?

Ciąży towarzyszy pogorszenie przemiany materii pod postacią:

  • zmniejszona tolerancja węglowodanów, (co oznacza, że organizm kobiety wytwarza mniejszą ilość insuliny niż potrzebuje jej organizm);
  • zwiększone zapotrzebowanie na insulinę;
  • skłonność do kwasicy.
cukierki i żelki

Wahania przemiany materii w poszczególnych trymestrach ciąży

Przemiana materii – pierwszy trymestr ciąży

W pierwszym trymestrze u większości kobiet przemiana materii jest rozchwiana. Dochodzi do zwiększonej wrażliwości komórek na insulinę (tendencja do spadków poziomu cukru we krwi). Charakteryzuje się następującymi objawami:

  • wilgotną skórą;
  • prawidłowym oddechem;
  • wzmożonym uczuciem głodu;
  • oraz gwałtownym pogarszaniem stanu zdrowia (minuty);
  • czasami występują drgawki.

Przemiana materii – drugi trymestr

W drugim trymestrze, w wyniku leczenia lub adaptacji kobiecego organizmu do nowej sytuacji, przemiana materii się stabilizuje, a tolerancja węglowodanów znacznie poprawia. Sytuacja ta trwa około dwóch, trzech miesięcy.

Przemiana materii – trzeci trymestr

W trzecim trymestrze dochodzi ponownie do obciążenia przemiany materii. Jest to związane z przyspieszeniem wzrostu płodu. W ciąży zaawansowanej zwiększa się oporność na insulinę. Organizm kobiety wykazuje skłonność do kwasicy. Jej objawami są:

  • sucha skóra;
  • głęboki i przyspieszony oddech;
  • wzmożone uczucie pragnienia;
  • stan zdrowia pogarszający się w ciągu kilku dni;
  • nigdy drgawki;
  • ból brzucha.
cukierki i żelki

Cukrzyca w ciąży

Cukrzyca może być chorobą towarzysząca kobiecie od wielu lat lub pojawiającą się po raz pierwszy w okresie ciąży. Wtedy nazywamy ją cukrzycą ciężarnych. Około dwóch procent ciężarnych choruje na cukrzycę. U blisko dziesięciu procent rozwija się w/w cukrzyca ciężarnych.

Ze względu na stosunkowo duże ryzyko wystąpienia cukrzycy u ciężarnych, wykonywane jest rutynowe badanie u wszystkich kobiet między 20-24 tygodniem ciąży (test obciążenia glukozą), dzięki któremu nie sposób przeoczyć rozwijającej się choroby. Dodatkowo na początku ciąży przeprowadza się badanie poziomu cukru na czczo. W przypadku stwierdzenia cukrzycy przed ciążą, chora przekazywana jest pod opiekę internisty lub diabetologa i nie ma w tym przypadku potrzeby wykonywania testu obciążenia glukozą.

Włączenie insuliny do terapii cukrzycy w niesamowitym stopniu poprawiło zarówno wyniki leczenia, jak i rokowania. Wystarczy wspomnieć, że przed erą insuliny aż 95% kobiet chorujących na cukrzycę było bezpłodnych, teraz dotyczy to niecałego procenta. Również noworodki matek z cukrzycą były bardziej narażone na powikłania po narodzeniu. Ich umieralność sięgała niemal 20%, podczas gdy po rozpoczęciu terapii insuliną spadła do około 0,5%.

Powikłania cukrzycy w ciąży

Powikłania cukrzycy w ciąży dotyczą kobiet nie korzystających z opieki internisty. Większość ciężarnych jest prawidłowo leczona i niżej wymienione objawy nie powinny ich dotyczyć:

  • wielowodzie i w jego efekcie:
  • przedwczesne pęknięcie pęcherza płodowego;
  • poród przedwczesny;
  • osłabienie czynności skurczowej macicy;
  • nieprawidłowe położenia płodu;
  • obrzęki (zwiększone zatrzymanie i gromadzenie wody w organizmie kobiety);zakażenia dróg moczowych.

Opieka przedporodowa przy cukrzycy w ciąży

Opiekę u kobiet obciążonych cukrzycą powinno się rozpocząć jeszcze przed zapłodnieniem. Ma to na celu wyregulowanie gospodarki węglowodanowej. Jest to bardzo ważne, ponieważ zaniedbana cukrzyca w pierwszym trymestrze ciąży może doprowadzić do powstania wad wrodzonych, w tym między innymi do rozszczepu podniebienia, zarośnięcia przewodu pokarmowego czy wymagających korekcji chirurgicznej wad serca. W wykonywanych kontrolnych badaniach w trakcie ciąży ocenia się stężenie glukozy we krwi na czczo oraz glikolizowanej hemoglobiny (jest to parametr oceniający skuteczność leczenia cukrzycy).

cukierki i żelki

Na co zwrócić szczególną uwagę przy cukrzycy ciążowej?

Ponieważ w ciąży jedyną możliwością leczenia farmakologicznego cukrzycy jest insulina (doustne leki są przeciwwskazane), należy zwrócić uwagę na główne filary prowadzenia choroby w ciąży. Są to:

  • dieta;
  • ruch;
  • podawanie insuliny.

Ciężarna z cukrzycą powinna zwrócić szczególną uwagę na równomierne rozłożenie wysiłku fizycznego w czasie przyjmowania insuliny. Ponieważ wysiłek fizyczny zwiększa zużycie insuliny, należy dobrać dawki do aktywności kobiety i jej procesów metabolicznych. Należy jednak podkreślić, że codzienny, lekki wysiłek fizyczny jest jak najbardziej wskazany. Mile widziane są aktywne spacery i pływanie.

Dietę w cukrzycy należy zaplanować w ten sposób, aby spożywać minimalnie 30 kcal/kg masy ciała. Z tego 15% powinny stanowić białka, 35% tłuszcze i około 50% węglowodany. Kolejną ważna informacją jest fakt, że doustne leki przeciwcukrzycowe (wszystkie środki farmakologiczne wykorzystywane w leczeniu cukrzycy z wyjątkiem insuliny), są przeciwwskazane w okresie ciąży.

Podsumowanie

Pamiętajmy, że dobrze kontrolowana cukrzyca nie jest przeciwwskazaniem do zajścia w ciążę. Niestety, kobiety nie leczące się, z rozchwianą gospodarką węglowodanową, narażone są na liczne powikłania w okresie ciąży oraz wady wrodzone noworodka. Dodatkowe włączenie insuliny do terapii spowodowało, że znacznie więcej kobiet z cukrzycą jest płodnych, bezpiecznie przechodzi okres dziewięciu miesięcy ciąży oraz rodzi zdrowe dzieci.

Cukrzyca ciężarnych (pojawiająca się po raz pierwszy w okresie ciąży) w większości przypadków ustępuje sama po porodzie, nie powodując żadnych powikłań. Ryzyko rozwoju cukrzycy u tych kobiet jest jednak większe niż u matek nigdy nie chorujących na cukrzycę. Dlatego tak ważne jest, aby kobiety te regularnie poddawały się badaniom. Wykryta wcześnie cukrzyca daje się bowiem stosunkowo łatwo kontrolować.

Autor: lek. med. Witold Kłosiński